دکتر محمدعلی فلاح زاده سریزدی

دکتر محمدعلی فلاح‌زاده سریزدی، متخصص روانپزشکی و دارای بورد تخصصی روانپزشکی از دانشگاه علوم پزشکی تهران است. فعالیت حرفه‌ای ایشان در سال‌های گذشته ترکیبی از طبابت در محیط‌های بیمارستانی و سرپایی، آموزش دانشجویان پزشکی و دستیاران روانپزشکی، فعالیت دانشگاهی و پژوهش در حوزه سلامت روان بوده است.

ایشان سابقه فعالیت به‌عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و روانپزشک بیمارستان روزبه را دارند و در این دوره در بخش‌های سرپایی، اورژانس و بستری روانپزشکی به ارزیابی و درمان طیف گسترده‌ای از اختلالات روانپزشکی پرداخته‌اند. آموزش دانشجویان پزشکی و دستیاران تخصصی روانپزشکی و نظارت بر فعالیت‌های بالینی آنان نیز بخشی از فعالیت دانشگاهی ایشان بوده است.

یکی از زمینه‌های اصلی مورد علاقه علمی و بالینی دکتر فلاح‌زاده سریزدی، اختلالات طیف اسکیزوفرنیا و سایر اختلالات سایکوتیک است. ارزیابی علائم روان‌پریشی، تشخیص افتراقی آن‌ها از اختلالات خلقی، مصرف مواد و بیماری‌های جسمی، درمان نخستین دوره روان‌پریشی و پیگیری بیماران پس از کنترل علائم از بخش‌های مهم این حوزه محسوب می‌شوند.

مداخله زودهنگام در روان‌پریشی و شناسایی افرادی که در معرض خطر بالاتر ابتلا به اختلالات سایکوتیک قرار دارند نیز از زمینه‌های پژوهشی مورد توجه ایشان بوده است. در درمان اختلالات سایکوتیک، علاوه بر کنترل علائمی مانند توهم، هذیان و آشفتگی فکر و رفتار، وضعیت شناختی، خواب، روابط خانوادگی و اجتماعی، عملکرد تحصیلی و شغلی، عوارض احتمالی داروها و پیشگیری از عود نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

اختلال دوقطبی از دیگر حوزه‌های اصلی فعالیت بالینی ایشان است. تشخیص دوره‌های مانیا و هیپومانیا، افتراق افسردگی دوقطبی از افسردگی یک‌قطبی، بررسی تغییرات خواب، انرژی و رفتار و انتخاب درمان مناسب برای کنترل دوره حاد و کاهش احتمال عود، از اجزای ارزیابی و درمان این بیماران است. در درمان طولانی‌مدت نیز تلاش می‌شود در کنار ثبات خلق، عملکرد اجتماعی و شغلی و کیفیت زندگی فرد حفظ شود.

در زمینه اختلالات افسردگی، ارزیابی تنها به وجود احساس غمگینی محدود نمی‌شود. کاهش انگیزه و لذت، خستگی، اختلال خواب، کاهش تمرکز، تحریک‌پذیری، افت عملکرد، تغییر اشتها و علائم جسمانی می‌توانند از تظاهرات افسردگی باشند. شدت و مدت علائم، احتمال وجود اختلال دوقطبی، اضطراب همراه، بیماری‌های جسمی، مصرف دارو یا مواد و احتمال رفتارهای خودآسیب‌رسان نیز در ارزیابی بالینی مورد توجه قرار می‌گیرند.

اختلالات اضطرابی نیز بخش قابل توجهی از مراجعات روانپزشکی را تشکیل می‌دهند. اضطراب فراگیر و نگرانی مداوم، حملات پانیک، فوبیاها، اضطراب اجتماعی، اضطراب مرتبط با بیماری، وسواس فکری و عملی و اختلالات مرتبط با استرس و تروما از جمله مشکلاتی هستند که در این حوزه ارزیابی و درمان می‌شوند.

درمان اضطراب صرفاً با هدف کاهش موقت احساس اضطراب انجام نمی‌شود و عواملی که موجب ایجاد یا تداوم آن شده‌اند، کیفیت خواب، وضعیت خلقی، شرایط زندگی، مصرف دارو یا مواد و تأثیر اضطراب بر روابط، کار و زندگی روزمره نیز بررسی می‌شوند. بسته به شرایط بیمار، روان‌درمانی، درمان دارویی یا ترکیبی از این دو می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.

اختلالات خواب از دیگر زمینه‌های شایع مراجعه هستند. بی‌خوابی، دشواری در شروع خواب، بیدار شدن‌های مکرر در طول شب، بیداری زودهنگام، خواب غیرترمیم‌کننده و به‌هم‌ریختگی چرخه خواب و بیداری ممکن است به‌صورت مستقل یا در ارتباط با افسردگی، اضطراب، اختلال دوقطبی، ADHD، مصرف مواد یا بعضی داروها ایجاد شوند.

در این موارد، هدف صرفاً تجویز داروی خواب‌آور نیست. ابتدا علت و الگوی اختلال خواب بررسی می‌شود و در صورت امکان درمان بر اصلاح عوامل زمینه‌ای، تنظیم عادات خواب و درمان اختلال روانپزشکی همراه متمرکز می‌شود تا از مصرف غیرضروری یا طولانی‌مدت داروهای خواب‌آور جلوگیری شود.

بخش دیگری از فعالیت بالینی دکتر فلاح‌زاده سریزدی به اختلالات مرتبط با مصرف مواد و اعتیاد اختصاص دارد. مشکلات ناشی از مصرف کانابیس یا گل، تریاک و سایر مواد افیونی، شیشه یا مت‌آمفتامین، هروئین و کوکائین در این حوزه قرار می‌گیرند.

در ارزیابی اختلالات مصرف مواد، نوع ماده، مقدار و الگوی مصرف، وابستگی، علائم ترک، عوارض جسمانی و روانپزشکی و احتمال بروز اضطراب، افسردگی، اختلال خواب یا علائم سایکوتیک بررسی می‌شوند. همچنین وجود اختلالات روانپزشکی همراه و عواملی که احتمال بازگشت به مصرف را افزایش می‌دهند، در برنامه درمان در نظر گرفته می‌شوند.

درمان اعتیاد تنها به قطع مصرف ماده محدود نیست. کنترل علائم ترک، درمان مشکلات روانپزشکی همراه، اصلاح خواب، بررسی عوامل خانوادگی و اجتماعی، افزایش توانایی فرد در مدیریت موقعیت‌های پرخطر و برنامه‌ریزی برای پیشگیری از عود، بخش‌های مختلف یک برنامه درمانی را تشکیل می‌دهند.

اعتیادهای رفتاری و به‌ویژه اختلال قمار نیز می‌توانند پیامدهای روانی، خانوادگی، اجتماعی و مالی قابل توجهی ایجاد کنند. در این بیماران، علاوه بر رفتار قمار، مشکلات کنترل تکانه، اضطراب و افسردگی، ADHD، مصرف مواد و احتمال وجود اختلالات خلقی نیز مورد بررسی قرار می‌گیرند.

روانپزشکی رابط و اختلالات روان‌تنی یا سایکوسوماتیک از دیگر حوزه‌های مورد توجه دکتر فلاح‌زاده سریزدی است. ایشان سابقه فعالیت به‌عنوان روانپزشک رابط در بیمارستان تخصصی پوست را دارند و در این زمینه با بیمارانی کار کرده‌اند که عوامل روان‌شناختی، اضطراب، افسردگی یا استرس می‌توانند در ایجاد، تشدید یا نحوه تجربه علائم جسمانی آنان نقش داشته باشند.

در رویکرد سایکوسوماتیک، وجود عوامل روان‌شناختی به معنای غیرواقعی بودن علائم جسمانی بیمار نیست. هدف، بررسی ارتباط دوطرفه جسم و روان و در صورت لزوم اضافه کردن مداخلات روانپزشکی یا روان‌شناختی به درمان پزشکی اصلی بیمار است.

ارزیابی و درمان برخی اختلالات روانپزشکی کودکان و نوجوانان نیز بخشی از فعالیت بالینی ایشان است. اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD)، مشکلات توجه و تمرکز، تیک‌های حرکتی و صوتی، اضطراب، افسردگی، مشکلات رفتاری، افت تحصیلی و اختلالات خواب از جمله موارد این حوزه هستند.

در کودکان و نوجوانان، تشخیص تنها بر اساس یک علامت مانند حواس‌پرتی، بی‌قراری یا افت تحصیلی انجام نمی‌شود. روند رشد، شرایط خانواده و مدرسه، عملکرد تحصیلی و اجتماعی، مدت علائم و وجود آن‌ها در محیط‌های مختلف در ارزیابی مورد توجه قرار می‌گیرند.

در اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی نیز افتراق ADHD از اضطراب، افسردگی، مشکلات خواب، اختلالات یادگیری و سایر عواملی که می‌توانند موجب کاهش تمرکز شوند اهمیت دارد. درمان بر اساس شدت علائم و میزان اختلال عملکرد می‌تواند شامل مداخلات رفتاری، آموزش خانواده و در موارد لازم درمان دارویی باشد.

تیک‌های حرکتی و صوتی نیز ممکن است در کودکان، نوجوانان و گاهی بزرگسالان مشاهده شوند. شدت تیک، مدت آن، میزان تأثیر بر عملکرد و وجود اختلالاتی مانند ADHD، وسواس یا اضطراب همراه، در تصمیم‌گیری درمانی اهمیت دارند و همه موارد تیک الزاماً نیازمند درمان دارویی نیستند.

اختلالات خوردن از دیگر مشکلاتی هستند که نیاز به ارزیابی روانپزشکی دارند. پرخوری عصبی، دوره‌های از دست دادن کنترل بر خوردن، رفتارهای جبرانی، اشتغال ذهنی با وزن و ظاهر بدن و ارتباط خوردن با اضطراب یا تنظیم هیجان از جمله علائمی هستند که ممکن است در این اختلالات دیده شوند.

درمان اختلالات خوردن صرفاً با هدف کاهش یا افزایش وزن انجام نمی‌شود. الگوهای فکری و هیجانی مرتبط با غذا و تصویر بدن، افسردگی و اضطراب همراه و تأثیر اختلال بر سلامت جسمانی نیز بررسی می‌شوند و در صورت نیاز درمان با همکاری سایر تخصص‌های پزشکی و تغذیه انجام می‌شود.

اختلالات شخصیت و به‌خصوص اختلال شخصیت مرزی نیز از مواردی هستند که ممکن است نیازمند ارزیابی و درمان روانپزشکی باشند. نوسان شدید هیجان، روابط بین‌فردی ناپایدار، حساسیت به طرد، رفتارهای تکانشی، احساس پوچی، خشم، خودآسیب‌رسانی یا بحران‌های مکرر می‌توانند بخشی از تابلوی این اختلال باشند.

افتراق اختلال شخصیت مرزی از اختلال دوقطبی، ADHD، افسردگی، اضطراب و اختلالات مرتبط با تروما اهمیت زیادی دارد، زیرا بعضی علائم این اختلالات می‌توانند با یکدیگر همپوشانی داشته باشند. در اختلال شخصیت مرزی، روان‌درمانی معمولاً بخش اصلی درمان است و دارو در صورت نیاز برای کنترل برخی علائم یا درمان اختلالات همراه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وسواس فکری و عملی، حملات پانیک، فوبیا، اضطراب اجتماعی، مشکلات مرتبط با استرس و تروما، اختلال سازگاری، سوگ، تحریک‌پذیری، مشکلات کنترل خشم، مشکلات تمرکز، فرسودگی روانی و افت عملکرد شغلی، تحصیلی یا اجتماعی نیز از دیگر دلایل مراجعه به روانپزشک هستند.

در برخی موارد نیز مراجعه‌کننده الزاماً با یک تشخیص مشخص مراجعه نمی‌کند و ممکن است تنها متوجه تغییر در خواب، خلق، انرژی، تمرکز، روابط یا عملکرد روزمره خود شده باشد. در چنین شرایطی، پیش از شروع درمان تلاش می‌شود علت احتمالی این تغییرات و ارتباط آن‌ها با عوامل روانپزشکی، جسمانی، دارویی یا شرایط زندگی مشخص شود.

روان‌درمانی یکی از اجزای اصلی درمان بسیاری از اختلالات روانپزشکی است. نیاز به روان‌درمانی و نوع آن بر اساس تشخیص، شدت علائم، ویژگی‌های فردی و هدف مراجعه‌کننده تعیین می‌شود. برای بعضی بیماران روان‌درمانی درمان اصلی است، در برخی موارد درمان دارویی اولویت دارد و در گروه دیگری ترکیب این دو روش نتیجه مناسب‌تری ایجاد می‌کند.

در درمان دارویی، رویکرد دکتر فلاح‌زاده سریزدی بر استفاده از کمترین تعداد داروی ضروری و انتخاب دوز مؤثر متناسب با شرایط هر بیمار است. هدف این است که از تجویز هم‌زمان داروهای متعدد در مواردی که ضرورت بالینی ندارند و همچنین از ادامه غیرضروری درمان دارویی جلوگیری شود.

با این حال، کوتاه نگه داشتن درمان دارویی یک اصل مطلق نیست. بعضی اختلالات، از جمله برخی موارد اسکیزوفرنیا، اختلال دوقطبی یا افسردگی و اضطراب عودکننده، ممکن است برای پیشگیری از بازگشت بیماری به درمان نگهدارنده طولانی‌مدت نیاز داشته باشند. بنابراین مدت درمان بر اساس تشخیص، سابقه بیماری، تعداد دوره‌های قبلی و احتمال عود برای هر بیمار به‌صورت جداگانه تعیین می‌شود.

در مواردی که امکان کاهش یا قطع دارو وجود داشته باشد، این کار با در نظر گرفتن وضعیت بالینی بیمار و به‌صورت تدریجی انجام می‌شود. همچنین در طول درمان، عوارض احتمالی دارو، تغییر وزن، خواب، عملکرد جنسی، وضعیت متابولیک و سایر عواملی که می‌توانند بر کیفیت زندگی و ادامه درمان تأثیر بگذارند مورد توجه قرار می‌گیرند.

جلسه نخست معمولاً با گرفتن شرح حال کامل از مشکل فعلی، زمان شروع و سیر علائم، درمان‌های قبلی، داروهای مصرف‌شده، بیماری‌های جسمانی، کیفیت خواب، سابقه مصرف مواد، شرایط خانوادگی و اجتماعی و تأثیر علائم بر زندگی روزمره همراه است. در صورت نیاز ممکن است بررسی‌های آزمایشگاهی، ارزیابی‌های تکمیلی یا مشورت با سایر تخصص‌های پزشکی نیز پیشنهاد شود.

پس از ارزیابی، تشخیص یا تشخیص‌های احتمالی و گزینه‌های درمانی برای بیمار توضیح داده می‌شوند و برنامه درمان بر اساس شرایط فردی ایشان تنظیم می‌شود. پاسخ به درمان، عوارض احتمالی، تغییر شرایط زندگی و نیازهای بیمار در جلسات بعدی دوباره ارزیابی می‌شوند و در صورت لزوم برنامه درمان تغییر می‌کند.

هدف درمان روانپزشکی تنها کاهش یک علامت یا اضافه کردن دارو به نسخه نیست. کنترل علائم زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که به بهبود خواب، روابط خانوادگی و اجتماعی، توانایی کار یا تحصیل، استقلال فرد و کیفیت زندگی منجر شود. به همین دلیل برنامه درمان تا حد امکان بر اساس نیازهای هر فرد و با هدف رسیدن به درمانی ساده، قابل پیگیری و از نظر بالینی ضروری تنظیم می‌شود.